Wanneer is een onjuiste aangifte strafbaar?

Een onjuiste belastingaangifte is niet automatisch fiscale fraude. Een fout, vergissing of verschil van inzicht met de Belastingdienst is vervelend, maar leidt niet zonder meer tot strafrechtelijke aansprakelijkheid. All H2 headings

Voor het strafbare feit van het opzettelijk onjuist of onvolledig doen vaneen belastingaangifte zijn vooral twee vragen van belang: was de aangifte opzettelijk onjuist en strekte de aangifte ertoe dat te weinig belasting werd geheven?

Wanneer is een aangifte opzettelijk onjuist?

Verreweg de meeste strafzaken over fiscale misdrijven gaan over een onjuiste of onvolledige aangifte. Denk bijvoorbeeld aan een ondernemer die omzet buiten de administratie houdt, kosten opvoert die zijn onderneming niet heeft gemaakt of bewust onjuiste gegevens in de aangifte verwerkt (of laat verwerken).

Dat een aangifte achteraf niet klopt, betekent echter nog niet dat sprake is van een strafbaar feit. Voor strafrechtelijke aansprakelijkheid is opzet vereist.

Opzet betekent in het strafrecht dat iemand willens en wetens handelt. Het gaat dus niet alleen om de vraag of iemand iets heeft gedaan, maar ook om wat hij wist en welke gevolgen hij van zijn handelen kende. Het Openbaar Ministerie moet het vereiste opzet bewijzen. Daarbij wordt gekeken naar concrete omstandigheden en naar het gedrag van degene die aangifte heeft gedaan.

Er zijn verschillende vormen van opzet. De meest duidelijke vorm is wanneer iemand doelbewust minder belasting wil betalen en bijvoorbeeld valse facturen in de administratie opneemt om de winst te verlagen. Maar het doel hoeft niet altijd rechtstreeks te zijn gericht op belastingontduiking. Ook iemand die zeker weet dat zijn handelen tot een onjuiste aangifte leidt, kan met opzet handelen. Bij voorwaardelijk opzet gaat het om het bewust aanvaarden van de kans dat de aangifte onjuist is.

Niet iedere fout is fiscale fraude

Een belangrijk onderscheid is dat tussen een onjuiste aangifte en een opzettelijk onjuiste aangifte.

Wie een fout maakt, een bedrag verkeerd invult of een fiscale regel verkeerd begrijpt, heeft niet automatisch een fiscaal misdrijf gepleegd. Dat geldt ook wanneer achteraf blijkt dat de aangifte gecorrigeerd moet worden.

Dat betekent niet dat slordigheid nooit gevolgen heeft. Ook het nietnakomen van bepaalde fiscale verplichtingen kan strafbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan het bewust niet bijhouden of bewaren van een administratie of het niet verstrekken van informatie aan de Belastingdienst. Zonder opzet gaat het daarbij in beginsel om een fiscale overtreding en niet om het fiscale misdrijf waarop de zwaarste strafrechtelijke gevolgen staan.

Strekkingsvereiste

Naast opzet geldt bij de relevante fiscale misdrijven het zogenoemde strekkingsvereiste. De gedraging moet ertoe strekken dat te weinig belasting wordt geheven.

Het gaat daarbij niet om de vraag of uiteindelijk daadwerkelijk te weinigbelasting is betaald. Het gaat erom of het gedrag naar zijn aard tot te weinigbelastingheffing kan leiden. Een opzettelijk onjuiste aangifte kan dus onder omstandigheden strafbaar zijn, ook als het uiteindelijke belastingnadeel anders uitpakt of zelfs afwezig is.

Een voorbeeld uit mijn praktijk. Een cliënt had bij zijn btw-aangifte te veel btw terug gevraagd omdat hij kosten van een leaseauto over vijf jaar al volledig in één keer in aftrek bracht. Op deze manier wilde hij eigenlijk geld lenen van de Belastingdienst. Feitelijk ontving hij vijf jaar lang maandelijks een factuur. In latere aangifte perioden corrigeerde hij dit door de btw op de later ontvangen facturen niet meer in mindering te brengen. Dat er daardoor eigenlijk geen fiscaal nadeel was op dit punt werd door het Hof niet gevolgd.

Wat als de fiscale regels niet duidelijk zijn?

Fiscale regels zijn niet altijd eenvoudig. Soms bestaat er serieuze discussie over de uitleg van een fiscale bepaling. Het kan dan gebeuren dat iemand een aangifte indient die volgens de Belastingdienst onjuist is, terwijl de belastingplichtige op het moment van indienen redelijkerwijs kon menen dat zijn uitleg van de wet juist was.

In zo'n situatie kan sprake zijn van een pleitbaar standpunt. Een pleitbaar standpunt kan ertoe leiden dat het voor een fiscaal misdrijf vereiste opzet ontbreekt.

Niet ieder standpunt van een belastingplichtige is overigens pleitbaar. Het gaat om een objectieve beoordeling: is het standpunt, gelet op de wet, jurisprudentie en fiscale literatuur, voldoende verdedigbaar? Dat iemand zelf dacht dat zijn aangifte juist was, is daarvoor niet voldoende, het gaat om een objectieve toets.

Wanneer is een onjuiste aangifte dus strafbaar?

Kort gezegd: een onjuiste belastingaangifte is strafbaar wanneer deze opzettelijk onjuist of onvolledig is gedaan én de gedraging ertoe strekt dat te weinig belasting wordt geheven.

Een fout of vergissing is dus niet automatisch fiscale fraude. Ook een verschil van inzicht over de uitleg van een fiscale regel kan onder omstandigheden maken dat het vereiste opzet ontbreekt.

Bij een verdenking van fiscale fraude is daarom niet alleen de aangifte zelf van belang. Ook de administratie, de fiscale regelgeving en de omstandigheden waaronder de aangifte tot stand is gekomen kunnen bepalend zijn. Vooral de vraag wat iemand wist, wat hij wilde en waarop hij zijn aangifte heeft gebaseerd, kan in een strafzaak een belangrijke rol spelen.

Heb je hier vragen over, of wil je advies of bijstand in een fiscale strafzaak? Engwirda, Advocaat adviseert en verdedigt bij FIOD-onderzoeken, fiscale fraude, witwassen en andere financiële strafzaken.